Çocuk ve Ergenlerde BDT Eğitimi 1 Section8 Lessons10 Weeks
Bilişsel Davranışçı Teknikler, Rasyonel Analiz ve Bilişsel Yeniden Yapılandırma
Kapsam
Bu ders, bilişsel davranışçı terapide kullanılan temel yöntemleri, rasyonel analiz yaklaşımını ve bilişsel yeniden yapılandırma tekniklerini kapsar. Programdaki Bilişsel Davranışçı Teknikler, BDT’de Kullanılan Yöntemler, Rasyonel Analiz ve Yeniden Yapılandırma Teknikleri ile Bilişsel Yeniden Yapılandırma başlıkları birlikte ele alınır. Bilişsel yeniden yapılandırma, kişinin yaşadığı durumlara ilişkin düşüncelerini incelemesi, bu düşüncelerin dayanaklarını değerlendirmesi ve daha gerçekçi alternatif yorumlar geliştirmesiyle ilgili bir süreçtir. Bu çerçevede otomatik düşünceler, bilişsel çarpıtmalar, düşüncelerin doğruluğunu değerlendirme ve alternatif açıklamalar oluşturma gibi kavramlar incelenir. Rasyonel analiz kapsamında bir düşüncenin hangi bilgilere dayandığı, mevcut kanıtlarla ne ölçüde desteklendiği ve farklı bir açıdan değerlendirilip değerlendirilemeyeceği üzerinde durulur. Çocuk ve ergenlerde bilişsel çalışmaların gelişim düzeyine uygun biçimde ele alınmasının önemi açıklanır. Çocukların olumsuz düşüncelerini belirleme, düşüncelere ilişkin farklı olasılıkları değerlendirme ve olaylara yönelik daha dengeli yorumlar geliştirme süreçleri bilişsel davranışçı yaklaşımın temel ilkeleriyle ilişkilendirilir. Bilişsel tekniklerin yalnızca olumlu düşünmeyi öğretmekten farklı olduğu, düşüncelerin gerçekçi biçimde değerlendirilmesini amaçladığı vurgulanır. Böylece bilişsel değişim ile duygusal ve davranışsal tepkiler arasındaki ilişki açıklanır.
İçerik
Ders içeriğinde bilişsel davranışçı tekniklerin temel işlevleri açıklanarak düşüncelerin belirlenmesinden yeniden değerlendirilmesine uzanan süreç ele alınır. Öncelikle otomatik düşüncelerin günlük yaşamda nasıl ortaya çıkabileceği ve kişinin olaylara yüklediği anlamla nasıl bağlantılı olduğu incelenir. Çocuklarda başarısızlık beklentisi, olumsuz değerlendirilme düşüncesi veya bir durumun sonucunu olduğundan daha olumsuz tahmin etme gibi örnekler üzerinden bilişsel değerlendirme süreçleri açıklanır. Ardından rasyonel analizin düşünceleri sorgulamadaki yeri ele alınır. Bir düşünceyi destekleyen bilgilerle düşünceye ters düşebilecek bilgilerin değerlendirilmesi, farklı açıklamaların göz önünde bulundurulması ve daha dengeli yorumların oluşturulması bilişsel yeniden yapılandırmayla ilişkilendirilir. Çocukların düşüncelerini değerlendirme becerilerinin gelişim dönemine göre farklılık gösterebileceği üzerinde durulur. Küçük çocuklarda soyut değerlendirmelerin anlaşılmasının güçleşebileceği, bu nedenle bilişsel kavramların somut günlük yaşam örnekleriyle açıklanmasının önemli olduğu belirtilir. Ergenlerde ise kişisel değerlendirmeler, benlik algısı ve geleceğe yönelik beklentilerle ilişkili düşünceler ele alınabilir. Bilişsel yeniden yapılandırmanın duyguları geçersiz saymayı veya her düşünceyi olumluya çevirmeyi amaçlamadığı açıklanır. Böylece tekniklerin temel amacı, düşünceleri değiştirmeye yönelik zorlayıcı bir yaklaşım yerine düşünceleri inceleyen ve gerçekçi değerlendirmeyi destekleyen bir süreç olarak ele alınır.
Dersin Kazanımları
Bu dersin sonunda katılımcıların bilişsel davranışçı tekniklerin temel amaçlarını ve bilişsel yeniden yapılandırmanın işleyişini kavramaları beklenir. Otomatik düşünceler, bilişsel çarpıtmalar ve alternatif düşünceler arasındaki farklılıkları açıklayabilirler. Bir düşüncenin kişinin duygusal tepkisini ve davranışlarını nasıl etkileyebileceğini bilişsel model çerçevesinde değerlendirebilirler. Rasyonel analiz yaklaşımının düşünceleri inceleme ve farklı açıklamaları değerlendirme sürecindeki yerini tanımaları hedeflenir. Çocukların olayları yorumlama biçimlerinin gelişimsel özelliklerinden etkilenebileceğini ve bilişsel tekniklerin bu özellikler dikkate alınarak açıklanması gerektiğini anlayabilirler. Bir düşüncenin gerçekçi biçimde değerlendirilmesiyle olumlu düşünmeye zorlanması arasındaki farkı ayırt edebilirler. Bilişsel yeniden yapılandırmanın düşünceleri belirleme, değerlendirme ve alternatif yorum geliştirme aşamaları arasındaki ilişkiyi açıklayabilirler. Ayrıca çocuk ve ergenlerde olumsuz düşüncelerin kaygı, korku ve kaçınma davranışlarıyla nasıl bağlantılı olabileceğini değerlendirmeleri beklenir. Bilişsel tekniklerin hangi amaçlarla kullanıldığını ve davranışsal yöntemlerle nasıl ilişkilendirilebileceğini kavramaları amaçlanır. Bu kazanımlar, katılımcıların bilişsel davranışçı yöntemleri birbirinden ayırabilmelerini ve bilişsel değişim sürecinin temel mantığını çocuk ve ergenlerin gelişimsel özellikleriyle ilişkilendirmelerini destekler.